Ook deze keer weer. Ze wilden een “echte” musical. Samen zochten we de musical “Duff en Cool”uit van theaterproductiebedrijf Rep-en-Roer (www.rep-en-roer.com). Een grappige musical met vlotte liedjes over twee hanen Duff en Slim en de vegetarische vos Cool.

Dat bleek een hele kluif en een enorme oefening op het gebied van discipline en verantwoording dragen voor jezelf en de groep:

• Elke week oefenen, ook als je geen zin hebt.
• Kom je er samen uit hoe je de danspasjes doet? een kwestie van geven en nemen, overleggen, balen, frustraties, en zoeken naar een voor iedereen goede oplossing.
• Hoe gaan we om met iemand die een solo moet zingen maar het niet kan en durft?
• Hoe doen we het met de kinderen die de repetities steeds verstoren?
• Of met dat kleine meisje van 5 die ook zo graag mee wil doen, maar nog niet alles kan?

Mijn ervaring met het begeleiden van zo’n project op een school als Aventurijn is dat het vraagt om een heel duidelijke en strakke leiding. Daarbinnen is dan ruimte voor de kinderen om hun eigen ideeën vorm te geven en te bespreken. Zo herinner ik mij het kleine meisje van 5 dat tijdens een van de laatste repetities op haar tenen naar mij toekwam en mij in het oor fluisterde: “misschien is het wel leuk als de beer eerst zijn tong uitsteekt!” Dat was de beer (14jr) wel met haar eens.

Ook komt bij zo’n project de enorme kracht van de verticale leeftijdsopbouw weer naar voren: De jongste was 5 en de oudste 17. Je merkt dat de oudsten de sfeer al kunnen neerzetten en voorbeeld zijn. Zij lijken een inspiratie te zijn voor de jongere kinderen.

Hoe mooi is het te zien dat een lange knul van 17 en een klein meisje van 8 gelijkwaardig een paar fantastische krachtige scenes neerzetten, en dat er voorzichtig een liefdesliedje gezongen kon worden met een 11 en 17 jarige. Van totaal andere orde was de kracht en humor die twee tieners legden in een slowmotion gevecht waarbij de veren in het rond vlogen.

Na een half jaar vol vallen en opstaan was het dan eindelijk zover: 2 voorstellingen in een echte zaal met echte belichting en heuse microfoons. In de zaal zaten familieleden en een aantal groepen verstandelijk gehandicapten. Iedereen heeft genoten, zo zelfs dat een extra voorstelling gepland gaat worden.

Na de optredens vroeg ik mij af hoe het toch zou komen dat er op deze school zoveel talentvolle kinderen zitten…of zijn die er overal en hoeft er alleen maar een veilige gelegenheid geboden te worden om het te uiten?

En of die beer nou nog eerst zijn tong heeft uitgestoken…daar heb ik niet meer op gelet. Het was in ieder geval: COOL!

Ik stond voor het blok: er moest iets gedaan worden om de sfeer te keren, maar morgen was ook mijn vrije dag. Kon ik het al overlaten aan mijn collega’s die wat minder ervaring hebben met dit soort dingen? Of moet ik het misschien juist meer loslaten zodat ik hen de ruimte kan geven het te leren? Maar als ik mijn kennis en vaardigheden over wil dragen moet ik eerst weten wat ik nou precies doe om de sfeer te keren…

Die avond hadden we teamvergadering en was het gebeuren van die dag en de mogelijke reactie van ons de volgende dag, het onderwerp van gesprek. We bespraken de observaties:

• Wat gebeurde er met elk individueel kind en met de hele groep?
• Wat gebeurde er met ons zelf?
• En hoe heeft eenieder erop gereageerd: vanuit pijn, angst, macht, onmacht, liefde?

We spraken over het belang van in je eigen kracht te durven gaan staan. Maar wat een moeilijk begrip is dat toch.

Maar goed; hoe nu na deze maandag de dinsdag te beginnen? De andere begeleiders gaven aan het nog een te grote stap te vinden om met de hele groep dit proces te leiden. We spraken af dat ik het zou doen en ik nam mij voor mijzelf eens goed te observeren: wat doe ik nou precies. Die avond bedacht ik diverse dingen die ik de volgende ochtend zou kunnen doen; maar ook wat ik vooral niet zou moeten doen: alleen de kinderen waar het om draaide apart nemen en een coöperatief spel doen, vooral niet met het vingertje omhoog een preek gaan afsteken, misschien een verhaal of… Ik liet het los en ging slapen.

De volgende morgen tijdens mijn ochtend wandeling probeerde ik vanuit mijn eigen zijn en rust, te voelen wat voor vandaag de juiste handeling zou zijn; het denkwerk had ik gisteravond al gedaan. Vanuit de stilte en de rust van het bos en mijzelf borrelde er vanalles omhoog en een kwartier voor de kinderen kwamen, besloot ik wat ik zou doen. Maar steeds hield ik de openheid om in te spelen op de concrete situatie en dingen in mijn ‘programma’ te veranderen.

Ik zette de stoelen zoals gebruikelijk in een cirkel en haalde mijn harp van huis. In het midden van de kring zette ik een bergkristal, wat Amethiststeentjes en een kaars. Ik zocht nog wat op in een boek en liet vervolgens alles los en vertrouwde op mijn intuïtie. De kinderen (tussen de 2 en 15 jaar) druppelden binnen.

Ik opende het gesprek door te stellen dat iedereen vast gemerkt had dat er gisteren dingen gebeurd waren die niet fijn waren (ter plekke besloot ik met de hele groep te werken). Ik vertelde over mijn eigen gevoelens toen ik het hoorde: eerst was ik boos, toen kwam teleurstelling, daarna verdriet, maar vanochtend in het bos kon ik ook ineens dankbaarheid voelen. Soms is het goed om weer even te weten hoe we het niet willen.

Ik vertelde ze wat over de stenen die er lagen en gaf vervolgens om de beurt ieder kind een klein steentje amethyst. Daarbij bedankte ik hen persoonlijk voor een eigenschap die ze hadden: “Bedankt voor het feit dat je steeds weer de goede moed erin houdt” of: “Bedankt voor je humor “. Iedereen luisterde ademloos, en ontving mijn gift.

Tot slot vertelde ik hen, begeleid door de harp het verhaal over hoe de Amethist aan zijn naam kwam. Al vertellende kwam ik erachter hoe passend dit verhaal eigenlijk was. Tot slot mocht iedereen die wilde een keer langs de snaren roetsen; want volgens de keltische traditie betekent dit: 7 jaar wijsheid en geluk. Om de beurt kwamen ze: groot en klein; voorzichtig en vol ontzag. De sfeer was gekeerd: en hoe!

Het is nu twee weken geleden en er is weer een harmonieuze sfeer tot… er weer eens een impuls nodig is want dat hoort nu eenmaal bij het leven: op en neer en op…

Jeroen was 11 en gaf aan meer te willen ‘leren’.

We spraken wat lessen af: rekenen, engels en natuurkunde. De eerste week kwam hij trouw, maar steeds vaker was het: “nu even niet”, “geen zin”, “geen tijd”…

Ik had een gesprekje met hem over wat hij nu werkelijk wilde. We spraken over het ‘grote willen’ en het ‘kleine willen’. Zijn ‘grote willen’ zei dat hij bepaalde vakken wilde leren; zijn ‘kleine willen’ was in het moment… nu ben ik aan het fietsen, timmeren of koken.

Hij gaf aan hulp te willen om zijn ‘grote willen’ voorrang te geven, maar alleen bij rekenen en engels; bij natuurkunde wilde hij de vrijheid om ter plekke te bepalen wat te doen.

Nu 2 jaar later lukt het hem van binnen uit zijn ‘grote willen’ voorrang te geven; hij heeft zijn eigen doelen gesteld en werkt gemotiveerd, maar zorgt dat er voldoende tijd over is om ook zijn ‘kleine willen’ de ruimte te geven. We zien hem groeien tot een zelfbewuste knul die weet wat hij wil en de verantwoordelijkheid daarvoor neemt.

Voor ons is het steeds zaak te kijken hoe wij de kinderen kunnen ondersteunen bij het vinden en verwezenlijken van hun eigen innerlijke doelen; want dat doet groeien!

Op mijn vraag hoe oud haar zoontje is luidt het antwoord zoals ik reeds verwachtte: “Hij is 10 jaar.”

Helaas kon ik deze moeder niet helpen. Ik zou namelijk wel een hele school kunnen oprichten voor jongens van deze leeftijd. Wat is er toch aan de hand? Wat hebben deze kinderen nodig dat ze niet kunnen vinden in het reguliere onderwijs?

Ik observeer wat jongens tussen de 9 en 12 doen op Aventurijn, een school waar ze de ruimte krijgen om hun eigen activiteiten te zoeken. Wellicht kunnen daaruit wat ideeën ontstaan die ook in het regulier onderwijs zouden kunnen leiden tot het beter functioneren van jongens in deze leeftijdsgroep.

Wat mij als eerste opvalt is dat ze doorgaans veel energie stoppen in het leren hanteren van hun emoties. Veel ruzietjes, boze buien, geniepig plagen, macht uitoefenen over anderen etc. Allemaal gedragingen die wij ‘vredelievende’ volwassenen liever niet zien.

Steeds meer zie ik dat dit soort gedrag essentieel is voor het groeien en rijpen van het kind; hij is geen ‘pester’, ‘geniepig joch’ of ‘ongeleid projectiel’. Het is een manier van ondervinden en uitzoeken waar grenzen liggen, wat wel en niet kan, hoe je je emoties hanteert en waar je krachten liggen.

Als begeleider kan je dit onderdrukken; het is immers ongewenst gedrag. Je kunt echter de kinderen ook helpen met al die gevoelens en emoties om te gaan. Zo sprak ik, na een flinke woede uitbarsting, eens met een knulletje over zijn enorme kracht. Dat zijn kracht dingen kapot kan maken, maar dat hij er ook andere dingen mee kan doen. Dat hij degene is die dat in de hand heeft.

Als wij zoiets oppakken met een kind is het uiteraard ook van belang te zien wanneer het kind zijn best doet zijn kracht op een andere manier te gebruiken en hem daarin te ondersteunen.

Mooi is te zien dat als ze ouder worden ze vaak heel beschouwend en begripvol kunnen zijn naar de jongere kinderen. Zo zei Marco (14) tegen Henk (11) die zich ergerde aan het bozige gedrag van een ander: “Weet je nog dat jij vorig jaar ook zo was? Het gaat vanzelf over joh, hij leert het wel.”

Daarnaast zie ik dat de jongens doorgaans een heel andere manier van leren hebben dan meisjes van deze leeftijd. De meisjes genieten van ‘gewone’ lessen met boeken, schriftjes, huiswerk, knutselen en een beetje giebelen tussendoor.

Jongens tot een jaar of 11-12 schrijven zich zelden in voor een traditionele les. Zij zijn de hele dag druk met hutten bouwen, fietsen , technisch lego, spelletjes etc. Het lijkt of zij op een hele andere manier leren dan hun vrouwelijke leeftijdsgenootjes.

Zo werd er met natuurkunde les een afstandsbestuurbaar vliegtuig gebouwd. Er werd gezaagd, gesneden, gemeten en geplakt. Tussendoor werd er een heleboel verteld over aerodynamica en andere technische en natuurkundige begrippen. De heren hingen aan de lippen van de leerkracht. Zodanig zelfs dat tijdens een excursie op een vliegveld een van de jongste knulletjes de instructeur nog op een foutje kon betrappen.

Ik ben nog geen jongen tegen gekomen die wil leren schrijven om het schrijven, bijvoorbeeld in een schriftje. Het schrijven gaat tussendoor; als ze het nodig hebben.

Henk(11) werd aangemeld als dyslectisch, en weigerde steeds te schrijven. Wij hadden een Spaanse stagiaire op school. Hij wilde haar Nederlands leren en zij hem Engels. Zo maakten zij samen een spelletje waarbij ieder woorden schreef bij een tekening.

Het lijkt of het voor jongens van belang is dat dat wat ze doen en leren ook zinvol is.

Ook lijkt het of ik als vrouw niet volledig dat kan geven wat zij nodig hebben. De mannelijk begeleiders lijken onontbeerlijk: even stoeien, stoere verhalen vertellen, krachten meten, maar ook merken dat een man gevoelig kan zijn en open kan spreken over zijn belevingen.

Het klinkt allemaal zo vanzelfsprekend, maar in een tijd dat man en vrouw gelijk zijn, lijkt het een taboe te spreken over de verschillende behoeften van de een of de andere groep. Maar ik denk dat het belangrijk is je realiseren dat man en vrouw gelijkwaardig zijn en dat we juist daarom de verschillende behoeften zullen moeten erkennen. De behoeftes van jongens zijn doorgaans nou eenmaal wezenlijk anders dan die van meisjes!

Tips voor op school:

• Gebruik het schoolplein ook na de pauzes. Misschien is het een idee om wat jongens buiten activiteiten te laten doen. Vrij spelen, of in het kader van een les: bouw een leemhut met geschiedenis, of meet het plein op met rekenen…

• Zorg dat er technisch speelgoed is in de klas; niet voor als het werk af is, nee, dit IS belangrijk werk! (Denk aan technisch lego, fischer techniek, Knex etc.)

• Zorg voor veel beweging tussen de lessen; al is het maar even op je stoel gaan staan of 10 kniebuigingen doen.

• Leg het taalboek eens wat vaker opzij en bedenk spannende zinvolle opdrachten waarbij toevallig ook moet worden geschreven. Ik denk aan een brief aan de koningin, een eigen bordspel maken, een website bouwen, geheimschrift verzinnen etc.

• Vraag de kinderen hun droomschool te beschrijven en ga daarna kijken welke van hun ideeën in de concrete klassituatie gerealiseerd zouden kunnen worden.

• Probeer tijd en ruimte te creëren waarbij je de kinderen werkelijk kunt begeleiden bij hun emotionele ontwikkeling.

• Ben je juf? Nodig eens wat vaker mannen uit: vaders, opa’s, buurmannen en vrijwilligers die met een aantal knullen willen timmeren, hardlopen, hun levensverhaal willen vertellen of gewoon meedraaien in de klas.

Ik haalde diverse boeken over fotografie uit de bibliotheek. Met name Bas was geïnteresseerd. Arthur hield het eenvoudig en speelde met zijn twee jaar jongere vriendje ‘onweertje’ met de flitsers die het nog deden.

Een van de begeleiders stelde voor een camera obscura te maken; nu raakten ook andere kinderen geboeid. Oude dozen en melkkartons werden omgetoverd tot primitieve fototoestellen. Grote verbazing; alles stond op zijn kop! De interesse voor dit onderwerp bleek eindeloos: we bezochten een camerafabriek en een fotograaf, er werden foto’s gemaakt en ingeplakt, we gingen in het bos op ‘jacht’ om natuurfoto’s te maken.

Dit project loopt nu al vier maanden; het ontstond doordat de vonk van belangstelling van de kinderen werd aangewakkerd door ideeën van de begeleiders en uitgevoerd door iedereen die zich tot dit onderwerp aangetrokken voelde. Hoe lang het nog duurt? Tot er andere onderwerpen op duiken die tot de verbeelding spreken. Zoals het volgende bijvoorbeeld…

Ik knipte een klein berichtje uit de krant, ‘Fles met post uit de tweede wereldoorlog aangespoeld op eiland.’ Ik las dit voor aan een aantal kinderen. “Dat wil ik ook!” was een reactie die snel bijval kreeg. Er werden plastic flessen gezocht en een aantal kinderen begon te schrijven: naam, adres, plaats, datum….

Bas stond het allemaal aan te kijken. Het idee sprak hem wel aan, maar schrijven…… Uiteindelijk overwon hij zichzelf, pakte een pen en begon voor het eerst sinds tijden te schrijven.

Toen alle flessen klaar waren togen we naar de IJssel, in Brummen vlakbij het pontje. De kinderen wierpen hun fles met een grote zwaai het water in…..”Hij komt weer terug!” “Moet je stenen gooien” Eindelijk hadden we de eerste fles in de goede stroming….Nu de rest nog.

Het pontje bood uitkomst. Wij zetten onze flessen overboord en keken ze na zover we konden “Misschien komt ‘ie wel in de Noordzee” “Nee joh, het IJsselmeer” “Kan ie niet door de afsluitdijk dan?” De kapitein had plezier in deze enthousiaste briefschrijvers en vertelde van alles en nog wat over de rivier, scheepvaart en de techniek van het pontje.

Dat kleine krantenberichtje leverde ons heel wat leerzame avonturen op. Zeker toen Bas een paar weken later bericht kreeg dat zijn fles gevonden was…..niet ver van Brummen, door…… een natuurfotograaf!. Flitsend toch!?

Yorrit (9) is net drie weken op school. Op zijn vorige school had hij minder goede ervaringen, op sociaal- en leergebied. De eerste dagen op Aventurijn kijkt hij zijn ogen uit en weet niet waar hij mee zal beginnen: graafwerk in de zandbak, computerspelletje, monopoly, K’nex, hutten bouwen…. maar vooral vriendjes maken. Alles wat naar traditioneel schoolwerk neigt ontwijkt hij: “Ik kan niet lezen hoor!”

Als we een gezelschapsspel doen waarbij kaartjes gelezen moeten worden lijkt het of hij af wil haken omdat hij niet kan lezen. Samen zoeken we een oplossing; een vriendje leest voor hem de kaartjes. Yorrit is opgelucht; het is hier niet erg als je niet kan lezen……

Een paar weken later las ik voor uit een spannend ridderboek, net toen ik aan een nieuw hoofdstuk wilde beginnen komt Yorrit naast mij staan en leest de titel voor. De andere kinderen wachten geduldig tot hij klaar is. Ik maak er verder geen woorden aan vuil en lees daarna gewoon verder, want ook een beloning is een oordeel en kan remmend werken. Het IS….

Wie schetst mijn verbazing toen hij de volgende dag tijdens het sapdrinken trots vertelde dat hij thuis een halve bladzijde uit Harry Potter had gelezen…..! Er ontspon zich een gesprek over lezen, waarbij ieder vertelde wat hij moeilijk, leuk of lastig vond, en hoe ze zelf hebben leren lezen.

Dit voorval deed mij weer realiseren dat de voorwaarde voor leren niet ligt in de onderwijsmethode, maar in de totale acceptatie van de individuele mens. Leerproblemen……..of schoolproblemen?

Onder het motto: ‘Verbeter de wereld, begin bij jezelf’ onderzocht ik of zijn weigering misschien met mijn onderwijsstijl te maken had. Hield ik te weinig rekening met zijn manier van met de wereld omgaan? Was ik wel een goed voorbeeld? Schreef ik zelf wel genoeg? Liet ik voldoende zien dat schrijven zinvol is?

Het viel me daarnaast op dat Rein een stugge krampachtige motoriek heeft. Niet alleen schreef hij niet graag, maar ook voor andere bezigheden nam hij nauwelijks een potlood in de hand. Met deze gegevens in mijn achterhoofd liet ik de dagen komen en speelde ik in op wat de kinderen aandroegen. Ik bood wel activiteiten aan, maar trok me terug als ze het niet oppakten.

Zoals steeds, bood ook nu mijn innerlijk werk een opening voor nieuwe ontwikkelingen. Terwijl ik Reinier met rust liet, schreef ik boodschappen- en afsprakenlijstjes: Rein ook. Tijdens het voorlezen legde ik papier en potloden op tafel: Rein ging tekenen. Met het Michaelsfeest schilderden wij een reusachtige draak, Rein deed enthousiast mee.

Op een dag wilde hij weten hoe het ‘oneindig’-teken, de lemniscaat, eruit ziet. Ik liet het hem zien. Vanuit deze ‘luie acht’ ontstonden er andere figuren en binnen de kortste keren was hij aan het vormtekenen. Nog wat krampachtig, maar wat een plezier!

Elke week kijken we nu in ieders agenda wat er op het programma staat. Rein is er altijd als de kippen bij, hij schrijft zijn afspraken er niet in, maar tekent ze. Speels en zonder druk overwint hij zijn angst voor papier en pen. Zijn bewegingen worden soepeler, en toen de bouw van een clubhuis besproken werd, was Reinier de eerste die riep: “We moeten ook een clubmap hebben om alles in op te schrijven!” en voegde de daad direct bij het woord.

Het komt wel goed met Rein.

Na een paar opmerkingen van Guus kruipt John dan ook veilig in moeders armen. Guus heeft zijn zin maar…..met wie moet hij nou spelen? En ik? Ik probeer te luisteren naar Guus en hem uit te leggen waarom John nu zo verdrietig is. Je inleven in een ander is nog wel veel gevraagd voor een vierjarige. Als hij zijn poep keurig op de W.C. doet meld ik hem dat deze wel ernstig stinkt. Daar wordt hij even stil van: “ja…hu hu,.. alle poep stinkt!”

Ondanks al onze inspanningen blijft het gedrag van Guus naar John onveranderd. De moeder van John vertelt mij dat John niet meer naar school wil vanwege Guus. Ze overweegt serieus hem naar een andere school te brengen.

Wij bespreken wat daarvan de achterliggende boodschap is naar John en Guus: als je iemand niet aardig vindt ga je weg, of: als je iemand maar genoeg overheerst dan verdwijnt hij wel. Wij bespreken haar pijn ; het feit dat je kind het zwarte schaap is.

Ook bespreken wij de pijn van Guus’ moeder, de pijn van een overheersend kind te hebben. We willen immers allemaal een perfect lief kindje!

Zijn wij als volwassenen in staat het gedrag van beide kinderen als een noodzakelijke stap en ervaring in hun ontwikkeling te zien? Of slechts als een onhandig, onacceptabel gedrag van Guus naar die arme kleine John? Waarom gedraagt Guus zich zo, wordt hij niet genoeg gehoord? Waarom is John degene die de slachtofferrol kiest? Tijdens het gesprek komen we niet echt tot veel concrete oplossingen. Wel besluit ik mij nog eens extra bewust te zijn van John’s aanwezigheid, en Guus veel positieve aandacht te geven.

Tot onze grote verbazing lijkt er de dag na ons gesprek al een verandering op gang gekomen te zijn. Guus en John spelen samen! Guus neemt de leiding en John volgt, maar toch. In de weken daarna zet deze ontwikkeling zich voort, met ups en downs, natuurlijk. Het blijven twee kinderen met totaal verschillende temperamenten, maar nu,een paar maanden verder wordt hun spel steeds gelijkwaardiger en heeft ieder zo zijn inbreng.

Wat alleen al een gesprek tussen de opvoeders onderling, te weeg kan brengen bij de kinderen! Steeds weer een wonderbaarlijke ervaring. En wat betreft Guus’ opvatting over de geurtjes: “John, ga je effe een schone luier aan doen?”