Participatie, gelijke rechten, adaptief onderwijs, ontwikkelingsgericht onderwijs… Het zijn allemaal nieuwe termen en ontwikkelingen om het bestaande onderwijs systeem te verbeteren, een nieuw jasje te geven. Hannah de Vos-Beckers is ervan overtuigd dat juist dat huidige systeem het probleem is. Zij koos ervoor een nieuwe vorm van onderwijs neer te zetten, vrij van alle overheidsbemoeienis: Aventurijn. Na ruim 9 jaar pionieren beschrijft zij vanuit haar ervaring hoe kinderen leren als je hen werkelijk hun eigen leerweg laat gaan. Zonder de druk van toetsen, overtuigingen van volwassenen en kerndoelen.

Maandagmorgen 8.45u: De kinderen druppelen binnen; kleutertjes, aan de hand van moeder of vader, worden naar de kleuterruimte gebracht om rustig aan te komen met een boekje of een liedje.

Kinderen van 7-17 jaar gaan zitten in de ochtendkring. Als iedereen binnen is worden daar de mededelingen gedaan, afspraken gemaakt en is er altijd iets van een spelletje of een oefening. Op deze manier weet en voelt iedereen dat wij samen een gemeenschap vormen.

Om 9.15u gaat iedereen aan de slag: spelen, lessen volgen, tuinieren, vergaderen, etc., etc.. Er is geen algemeen rooster en er zijn geen verplichte vakken.

Leren ze dan wel genoeg?

Tijdens de 9 jaar dat ik op deze manier met kinderen werk zie ik dat er continu geleerd wordt, alleen: het is vaak niet zichtbaar, het gaat op een andere manier dan wij gewend zijn. De kinderen leren soms andere dingen dan die wij als volwassenen ooit als belangrijk bestempeld hebben. Voor mij is het ontdekken van die andere manieren van leren een enorme uitdaging. Ik denk dat daar ook de bron ligt van het werkelijke nieuwe leren.

De BBC heeft onderzocht wat er blijft hangen na een vorm van mondelinge overdracht (bijvoorbeeld een les): 55% uit de context, 38% van de non-verbale communicatie en slechts 7% van de verbale communicatie.

Dit betekent dat een traditionele lessituatie een weinig effectieve vorm van kennisoverdracht is; daar komt nog bij dat als je kinderen continu dwingt iets te leren waar zij het nut niet van inzien, er nog minder blijft hangen en de motivatie laag is. Onderwijs waarbij volwassenen (of wie dan ook) bepalen wat iemand moet leren heeft dus weinig zin. Montessori zei al dat iedereen uiteindelijk à ltijd zelf bepaalt wat hij/zij leert.

Wij besteden op Aventurijn om deze reden dan ook veel aandacht aan de leeromgeving: Er zijn boekentafels, thematafels, verschillende soorten informatie aan de muur, er staan her en der interessante objecten, etc..

Zo kwam laatst een knulletje van 10 met een rood hoofd van het skaten naar binnen. Hij zag een boek liggen, las er even in en rende weer naar buiten. Hij wist later feilloos te vertellen wat er in het boek stond. Maar het gebeurt ook dat er in het lokaal aan de ene tafel gesproken wordt over de Romeinen en aan de andere tafel een spelletje Monopoly wordt gespeeld. Ogenschijnlijk lijken de spelende kinderen niets te leren over de Romeinen. Toch merk ik regelmatig uit diverse opmerkingen dat ze wel degelijk iets hebben opgepikt van dat wat elders in het lokaal gebeurt.

Zo hadden wij een brandweerman op bezoek die aan een aantal kinderen vertelde over zijn werk. In hetzelfde lokaal zaten achter de kast een aantal kinderen te kleien. Zij wilden er niet bij zijn. Toch zag ik zo nu en dan ineens een koppie boven de kast uitkomen. Kennelijk werd er meegeluisterd.

Het is ons inziens van groot belang dat de hele omgeving van het kind uitdaagt en veel te bieden heeft. Niet alleen in materieel opzicht. Ook de volwassenen zijn van essentieel belang. De volwassenen als mens, als levend voorbeeld. Iedereen zal, als hij terugdenkt aan zijn schooltijd, zich heel goed kunnen herinneren hoe bepaalde leraren waren. Moeilijker wordt het, als je je probeert te herinneren wat zij je geleerd hebben. Een begeleider die werkelijk zichzelf kan zijn, die niet vast zit aan opgelegde patronen, zo’n begeleider krijgt de kans om te léven met de kinderen en dus ook met hen te leren.

Als de kinderen zelf kunnen kiezen of zij een les volgen, een spelletje doen of een hut timmeren, dan heb je als begeleider geen rol om je achter te verschuilen. Je wordt rechtstreeks aangesproken op wie je bent en wat je kan. Is de les die je geeft saai? Dan heb je kans dat er de volgende keer weinig kinderen zullen komen. Dit kan heel confronterend zijn, maar ook heel inspirerend.

Het werkelijke menselijke contact, dat is waar het in feite allemaal om draait. Wie ben je als mens, hoe ga je met elkaar om en hoe ga je met jezelf om. Ik merk dat dat thema’s zijn die een belangrijke voorwaarde zijn om tot leren te komen. Een kind dat niet lekker in zijn vel zit, zal eerst dat emotionele stuk moeten verwerken en leren hanteren. Daar gaat dan ook veel aandacht naar uit. Hoe praat je met elkaar, hoe los je conflicten op, wat voel je, hoe ga je om met je boosheid. Soms hoor ik kinderen zeggen als er weer een nieuw kind op school komt: “Ach, dat gaat wel weer over, hij weet nog niet hoe wij hier met elkaar omgaan”.

Maar wat doen wij dan?

Ten eerste nemen wij veel tijd en aandacht voor emotionele momenten. Steeds weer proberen we het kind zijn emoties en gevoelens te laten uiten zonder het probleem direct op te lossen. Je ziet dat als het kind zijn eigen emoties heeft kunnen uiten (zonder dat daar oordelen van iemand overheen komen) de oplossingen vanzelf komen. De taak van de begeleiders is dan die van het behoeden van de veiligheid en het helpen verwoorden van de emoties.

Zo speelden twee kleuters laatst de prins en Sneeuwwitje. Een derde kind wilde ook Sneeuwwitje zijn. Een boze prins kwam naar mij toe. Ik liet hem huilen en zijn boosheid uiten zonder met oplossingen te komen. Toen hij zijn verhaal helemaal vanuit zijn diepste wezen had verteld ontstond de oplossing: “We hebben toch ook twee Pepijnen op school, dan kunnen er ook wel twee Sneeuwwitjes zijn!” Opgelucht en weer helemaal vrolijk ging hij verder met zijn spel.

Ruimte voor emoties betekent dat er gewerkt wordt aan de emotionele intelligentie; één van de voorwaarden om tot leren te kunnen komen.

Naast de boven beschreven leermomenten zijn er uiteraard ook de gewone lessen. Kinderen kunnen zich inschrijven voor een les, of ze kunnen zelf vragen om een les. De vakken lopen uiteen van gewoon wiskunde, tot Esperanto en tuinieren.

Wat tijdens deze min of meer traditionele leermomenten opvalt is dat er kinderen zijn die het heerlijk vinden om ook gewoon op die traditionele manier les te krijgen: boeken, schriftjes, huiswerk en soms zelfs toetsen. Er zijn echter ook leerlingen die duidelijk een andere manier hebben waarop zij makkelijk leerstof opnemen. Hierbij zie ik wat H. Gardner beschrijft in zijn boek “Frames of mind”: dat er meerdere vormen van intelligentie zijn. Dat het traditionele leren slechts een beroep doet op de cognitieve intelligentie.

Dat is dan ook de reden dat het zou kunnen dat je hier tijdens een Spaanse les hoort zingen, of dat een natuurkundig principe buiten op een skelter wordt uitgelegd. Ieder kind heeft zijn eigen manier van leren. Aan ons de taak daar samen met het kind achter te komen. En soms is het ineens toe aan een andere vorm van leren.

Zo zei een knul van 12 die altijd graag spelenderwijs leerde: “Vorig jaar wilde ik vooral spelen; nu wil ik wel echte lessen”. En neem bijvoorbeeld Engels: er is een Engelse spelletjes les, een conversatie les, een vertaalles, grammaticales, er wordt de hele woensdag Engels gesproken, er is een Engelse kookles, er komen regelmatig buitenlanders op school en er worden Engelse boeken voorgelezen en liedjes gezongen.

Voor mij is echter het belangrijkste dat volwassenen de kinderen écht serieus gaan nemen. Dat geldt ook in een onderwijssituatie. Zij zijn uitstekend in staat hun eigen leerweg te gaan mits zij daarin ondersteund worden.

Ik waardeer alle onderwijsvernieuwingen zeer en ben overtuigd van de goede intenties van de betrokkenen. Maar wat hebben wij daaraan als het hele onderwijssysteem blijft uitgaan van het idee dat de volwassenen/overheid weten wat goed is voor de kinderen: “Je mag zelf kiezen wat je doet; als het maar wel binnen onze kaders past”. Gaan deze onderwijsvernieuwingen er stiekem toch vanuit dat het leuke manieren zijn om de kinderen uiteindelijk weer te leren wat de volwassenen belangrijk vinden? Is het vaak niet een leuk sausje?

Hierin zit denk ik ook het verschil tussen veel onderwijsvernieuwers en Aventurijn. Wij zijn niet bezig wéér een nieuwe onderwijsmethode toe te voegen aan het reeds bestaande brede scala met als doel dat de kinderen beter, sneller of leuker leren. Wij hebben een levensbeschouwing als uitgangspunt. Deze is ingebed in meerdere aspecten van het leven (voeding, milieu, architectuur, etc.).

Eén van die aspecten is het onderwijs. Vanuit deze levensvisie wordt dat onderwijs op deze manier vormgegeven. Het doel is niet het kennis overdragen op zich, maar het leren leven met je hele wezen, je als mens ontwikkelen. Kennisoverdracht is daar een onderdeel van.

Vanuit onze filosofie heeft ieder mens recht op het volgen van zijn of haar eigen ontwikkelingsweg; of je nu een baby bent, of een volwassene. Dit betekent in de praktijk dat wij ook voor het voortgezet onderwijs “het behalen van een erkend diploma” niet als een noodzakelijk doel zien. Ons uitgangspunt blijft hier ook consequent de ontwikkeling en het belang van de individuele mens. Als dat belang een diploma is, dan wordt er toegewerkt naar een diploma. Als een leerling kiest om naar een vervolgopleiding te gaan zonder gangbaar diploma, dan werken wij daar naartoe.

Geen leerkracht, ouder of overheid mag een mens dat basisrecht van zelfbeschikking ontnemen in de vorm van starre wetten of opmerkingen als “het is voor je eigen bestwil”. Om dan vervolgens jonge mensen tijdens hun mooiste jaren van hun leven op te sluiten in een duf klaslokaal en vol te proppen met dode kennis (met soms een lekker sausje).

Wij merken dat de leerlingen die een langere periode op Aventurijn gezeten hebben, opgroeien tot zelfbewuste mensen die hun eigen verantwoordelijkheden dragen en hun eigen leven vormgeven. Zij kunnen zich uitstekend staande houden in de maatschappij en hebben ieder zo hun eigen kwaliteiten. Het ziet ernaar uit dat er meerdere vervolgopleidingen leerlingen met een certificaat van Aventurijn zullen gaan accepteren.

In principe is het onderwijs van Aventurijn geschikt voor ieder kind.

Helaas is het nog niet geschikt voor alle ouders en leerkrachten. Als ouders bijvoorbeeld niet compleet achter de visie van de school staan, is het voor een kind moeilijk goed te functioneren. Het komt tussen twee werelden in te staan: thuis de ouders die bijvoorbeeld toch blijven sturen en vragen naar leerprestaties en de school die dat loslaat. Dat werkt niet.

Daarnaast zijn er kinderen die door hun achtergrond en/of ervaringen zoveel hebben meegemaakt dat de begeleiders op Aventurijn deze kinderen niet kunnen helpen binnen de mogelijkheden die Aventurijn nu te bieden heeft.

Ik zie dagelijks kinderen opbloeien en krachtiger worden. Niet omdat ze mooie cijfers hebben, maar omdat ze weten wie ze zijn, geloven in zichzelf en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven. Voor iedereen gelijke lessen is mijns inziens de grootste ongelijkheid die er is. Ieder mens heeft immers zijn eigen (levens)lessen te leren!

Overgenomen uit: “Op Avontuur met een vernieuwende school” door Hannah de Vos-Beckers.

Leren van het leven, dat is waar het op Aventurijn om draait. Maar hoe geef je dat vorm?
Onderwijspionier Hannah de Vos-Beckers beschrijft in een aantal artikelen de ideeën achter de school aan de hand van concrete voorbeelden en ervaringen.

Een boek om telkens even in te lezen, je te laten inspireren. Een boek om in op avontuur te gaan!

Bestel direct (à 14,50)

Dit bericht kun je: •  emailen • 'n reactie op plaatsen • naar teruglinken

We zijn net begonnen en de herfst is alweer in aantocht. Zoals vaak in deze periode van het schooljaar zijn de kinderen erg leergierig en is er vraag naar de meest uiteenlopende lessen. Het is fantastisch om het enthousiasme te zien waarmee ze aan de slag gaan.

Een nieuw schooljaar is ook altijd een prima moment om weer wat veranderingen door te voeren. Zo zijn wij nu bezig om het aanbod van de materialen aantrekkelijker te maken. De lokalen zijn daartoe wat anders ingericht. Tot nu toe bevalt dat prima.

Vorig jaar hebben wij de intentie uitgesproken de kleutergroep te laten groeien; onze wens is direct in vervulling gegaan: 6 kinderen zijn er nu en komend jaar zullen daar nog 3 kleuters bijkomen.

Daarnaast zullen de paarden van Marjan Pijlman een plekje krijgen op het weiland bij de school. Een fantastische gelegenheid voor de kinderen van Aventurijn om op een natuurlijke manier met paarden om te leren gaan.

In de loop van het jaar zal het hele schoolgebouw beschikbaar komen voor Aventurijn, het atelier kan dan weer verhuurd worden aan een kunstenaar.

Kortom een heleboel nieuwe ontwikkelingen en plannen voor een nieuw jaar. Voor buitenstaanders is er ook regelmatig aanbod van lezingen over diverse onderwerpen op Aventurijn. Ook is het mogelijk dat Hannah op verzoek een lezing of workshop geeft over diverse onderwerpen die met vernieuwend onderwijs te maken hebben.

Tot slot hebben wij een verlanglijstje, misschien kun je ons verder helpen. Wij zoeken nog:

• goed gereedschap voor de timmer/houtbewerkingslessen
• puzzelmat ( om een puzzel op te rollen)
• Montessori materiaal voor de hogere groepen
• 23 rings perforator
• elektrische snoeischaar ( wij hebben een hele grote haag….)

Bedankt!!!

Dit bericht kun je: •  emailen • 'n reactie op plaatsen • naar teruglinken

Elke keer ben ik na een theatervoorstelling door de kinderen weer verbaasd over de enorme kracht die hiervan uit gaat. Je ziet kinderen veranderen, groeien, onverwachte stappen maken en genieten!

Ook deze keer weer. Ze wilden een “echte” musical. Samen zochten we de musical “Duff en Cool”uit van theaterproductiebedrijf Rep-en-Roer (www.rep-en-roer.com). Een grappige musical met vlotte liedjes over twee hanen Duff en Slim en de vegetarische vos Cool.

Dat bleek een hele kluif en een enorme oefening op het gebied van discipline en verantwoording dragen voor jezelf en de groep:

• Elke week oefenen, ook als je geen zin hebt.
• Kom je er samen uit hoe je de danspasjes doet? een kwestie van geven en nemen, overleggen, balen, frustraties, en zoeken naar een voor iedereen goede oplossing.
• Hoe gaan we om met iemand die een solo moet zingen maar het niet kan en durft?
• Hoe doen we het met de kinderen die de repetities steeds verstoren?
• Of met dat kleine meisje van 5 die ook zo graag mee wil doen, maar nog niet alles kan?

Mijn ervaring met het begeleiden van zo’n project op een school als Aventurijn is dat het vraagt om een heel duidelijke en strakke leiding. Daarbinnen is dan ruimte voor de kinderen om hun eigen ideeën vorm te geven en te bespreken. Zo herinner ik mij het kleine meisje van 5 dat tijdens een van de laatste repetities op haar tenen naar mij toekwam en mij in het oor fluisterde: “misschien is het wel leuk als de beer eerst zijn tong uitsteekt!” Dat was de beer (14jr) wel met haar eens.

Ook komt bij zo’n project de enorme kracht van de verticale leeftijdsopbouw weer naar voren: De jongste was 5 en de oudste 17. Je merkt dat de oudsten de sfeer al kunnen neerzetten en voorbeeld zijn. Zij lijken een inspiratie te zijn voor de jongere kinderen.

Hoe mooi is het te zien dat een lange knul van 17 en een klein meisje van 8 gelijkwaardig een paar fantastische krachtige scenes neerzetten, en dat er voorzichtig een liefdesliedje gezongen kon worden met een 11 en 17 jarige. Van totaal andere orde was de kracht en humor die twee tieners legden in een slowmotion gevecht waarbij de veren in het rond vlogen.

Na een half jaar vol vallen en opstaan was het dan eindelijk zover: 2 voorstellingen in een echte zaal met echte belichting en heuse microfoons. In de zaal zaten familieleden en een aantal groepen verstandelijk gehandicapten. Iedereen heeft genoten, zo zelfs dat een extra voorstelling gepland gaat worden.

Na de optredens vroeg ik mij af hoe het toch zou komen dat er op deze school zoveel talentvolle kinderen zitten…of zijn die er overal en hoeft er alleen maar een veilige gelegenheid geboden te worden om het te uiten?

En of die beer nou nog eerst zijn tong heeft uitgestoken…daar heb ik niet meer op gelet. Het was in ieder geval: COOL!

Dit bericht kun je: •  emailen • 'n reactie op plaatsen • naar teruglinken

Beste mensen,

Bij deze de laatste poging voor de tweede kamer stemming as dinsdag. We hebben iemand bereid gevonden deze brief aan ALLE leden van de tweede kamer te sturen.

Hier klikken om de brief aan de 2e kamer te lezen…

We kregen veel positieve ondersteuning van buitenlandse “collega” scholen. Enkele citaten bijgevoegd (ook naar de tweede kamer verzonden).

Groeten,
Hannah

“Each of you who places a vote is a separate individual, each with the power to say no. Please think very carefully before you become responsible for yet another step in the devastating mono-culturing of our world.”

Juli Gassner
Assistant Principal

Gardeners Rd Primary School
Sydney, Australia

“Currently there are private schools in your country that serve as models for the democratic style of education, a style that is expanding around the world right now, satisfying many families and communities. This valuable learning approach will be destroyed if this new law is enacted, surely not what is intended? If so, I would be deeply disappointed and surprised that a country known for progressive and experimental ideas would have produced such a negative outcome for education–it would be chilling indeed.”

Sally Rosloff
California, United States

“Why must those in power reduce the personal powers and opinions of others? This imperial attitude is patronising and can only come from hidden fears. There is enough of that already in the world, so why add depersonalisation to classrooms the like of which is found in barrack rooms.”

Christopher Gilmore

“Together with Denmark, the Netherlands are viewed as
enlightened and progressive in regard to educational policy and practice in
other parts of Western Europe such as the UK and Ireland. It is vitally
important therefore that govermental support and tolerance of democratic
schools in Europe is continued, strenghthened and extended throughout.”

Alison Cordingley
County Cork
Ireland

“Having different schools and different options for the education of your children will strengthen
your country not weaken it.”

Moe Zimmerberg
The Tutorial School
Santa Fe, NM, USA

“Two years ago I attended some public schools in the Netherlands as well as the Aventurijn Free School in Loenen. I was simply astounded by the zest for life, general enthusiasm for learning and above all the amount of knowledge that the children of Aventurijn demonstrated. During my many years of teaching I had never witnessed the likes of that in any school in South Africa.”

Douwe van der Zee
Teacher, facilitator and author of ‘Wisdom of the Most Conventional Kind?

“Het zou jammer zijn als een vrij land, zoals Nederland, minder vrijheid aan haar kinderen kan aanbieden dan een klein, arm land in Afrika.”

Met de beste wensen,
Gerard Mathot,
Seliba Sa Boithuto

“Democratic education is now offered to over 40,000 children around the world
in over two hundred places, in more than 30 countries, and the movement is
growing all the time. Holland is seen as a leader in this development.
…… If the government in the Netherlands can throw itself behind such innovation, it
will retain its image as an example for the future.”

David Gribble, U.K

“For the last few years I have been reading in Ode –a Dutch magazine of contemporary culture– all kinds of accounts of the radical and visionary schools in Holland, schools that have been an inspiration to educators all over the world. I wonder if Holland now really wants to go backwards, maybe even further back that America has gone.”

Todd Pratum, Pratum School & Library.

Dit bericht kun je: •  emailen • 'n reactie op plaatsen • naar teruglinken

Beste mensen,

Vandaag (dinsdag) om 15.30u wordt de nieuwe leerplichtwet besproken in de Tweede Kamer. Michael schreef bijgaande brief:

http://www.aventurijn.org/dlc/tweedekamer.pdf

Iemand van de Christen Unie heeft al gereageerd, en lijkt het te begrijpen. Zij wil gaan voor onderwijsvrijheid! De rest hoop ik ook.

Laten we duimen, bidden, mediteren, er aan denken, of wat je maar wilt…

Zodra we wat weten horen jullie meer.

groeten,

Hannah

Dit bericht kun je: •  emailen • 'n reactie op plaatsen • naar teruglinken

In vrijheid leren wat samenwerking is

door Marijke Sluijter

We leven in een democratie. Belangen worden afgewogen, stemmen worden geteld. De jongste burgers van die democratie zitten op scholen waar ze – hopelijk – met democratisch denken en handelen leren omgaan. Een voorloper hierin is Aventurijn. Daar besluiten kinderen zelf wat en hoe ze willen leren.

Democratische scholen, ze schieten als paddestoelen uit de grond: scholen die naar het voorbeeld van Summerhill en Sudburry Valley vrijheid en democratie hoog in het vaandel hebben staan. Kinderen bepalen hun eigen leerweg en hebben een grote stem in de organisatie van school en onderwijs. Iedere school geeft er weer zijn eigen invulling aan…

A.S. Neill, de oprichter van Summerhill begon met zijn school in 1921. De wereld, de kinderen, alles is ondertussen anders. Is die vorm van onderwijs dan nog wel dè ultieme vernieuwende school, of maken we weer stappen verder? Hierover praten we met Hannah de Vos-Beckers. Zij is de initiatiefneemster van Aventurijn, een particuliere school waar kinderen in vrijheid kunnen leren van het leven zelf. Hoe ziet die vrijheid eruit en hoe zorgt de school ervoor dat er democratisch overleg is?

De school ligt landelijk in het Gelderse Loenen. Als we aankomen zijn de groten bezig met het bouwen van een afstandsbestuurbaar vliegtuig, de kleintjes laten water in de zandbak lopen en proberen dat weer in te dammen. Enkele kinderen doen werk dat lijkt op traditioneel schoolwerk.

We zoeken een rustig plekje en vallen met de deur in huis: “Wat is democratie voor jou? Meeste stemmen gelden, of consensus?”

“Voor mij zijn beide vormen nog geen democratie. Bij ‘meeste stemmen gelden’ zijn er altijd ontevreden mensen zijn die zich niet gehoord voelen. Consensus zie ik ook niet als de ultieme vorm van democratie. Bij consensus wordt iedereen een beetje gehoord; er worden vaak compromissen gesloten waar niemand echt enthousiast over is. Ik vind het juist belangrijk dat iedereen gehoord wordt.

Op Aventurijn streven we er dan ook naar dat iedereen, helemaal, gehoord wordt en zoeken wij naar oplossingen die voor iedereen OK zijn. Dit geldt niet alleen voor de kindervergaderingen, maar vooral ook gewoon door de dag heen. Gehoord worden met álles wat daar bij hoort. Ik denk dan vooral aan emoties. Pas als de emoties de ruimte hebben gekregen is er ruimte voor het zoeken naar een oplossing voor een probleem.

Als er ruimte is voor emoties dan lossen de problemen zich vaak vanzelf op. Ook bij kleuters werkt dit al zo. Twee kleuters speelden laatst de prins en Sneeuwwitje. Een ander kind wilde ook Sneeuwwitje zijn. Een boze prins kwam naar mij toe. Ik liet hem huilen en zijn boosheid uiten zonder met oplossingen te komen. Toen hij zijn verhaal helemaal vanuit zijn diepste wezen had verteld ontstond de oplossing: “We hebben toch ook twee Pepijnen op school, dan kunnen er ook wel twee Sneeuwwitjes zijn!”

Opgelucht en weer helemaal vrolijk ging hij verder met zijn spel. Ruimte voor emoties betekent dat er gewerkt wordt aan de emotionele intelligentie; een van de voorwaarden om tot leren te kunnen komen.”

Hoe zit het met het begrip vrijheid? De kinderen zijn vrij om te kiezen wat zij gaan doen?

“De vrijheid om te leren wat je werkelijk wilt blijft een van onze belangrijkste uitgangspunten. Ik zeg nadrukkelijk ‘uitgangspunten’. Vrijheid is een voorwaarde om tot leren, en dus leven, te komen, niet het ultieme doel. Ons doel is kinderen de gelegenheid te geven zich optimaal te ontwikkelen. Daar zijn veel meer voorwaarden voor nodig. Denk aan veiligheid, een uitdagende leeromgeving, geborgenheid, liefde, schoonheid, natuur, kunnen uiten van emoties, enzovoorts.”

Wat komt er dan na die vrijheid? Als er vrijheid en een bepaalde vorm van democratie is, wat heb je als school dan nog meer te bieden en hoe?

“Dit is voor mij een continue ontdekkingsreis. Waar ik steeds meer achterkom is dat het gaat om het bewustzijn van de begeleiders. Volwassenen fungeren als voorbeeld voor kinderen. Het valt mij steeds weer op hoe confronterend deze vorm van onderwijs voor de meeste volwassenen is: je gaat met je billen bloot; je kunt je niet verschuilen achter een functie, je wordt aangesproken op je menszijn.

Het is dus van essentieel belang dat je je als begeleider op dat gebied blijft ontwikkelen. Dan heb je echt iets te bieden aan kinderen. Zo niet, dan leidt die vrijheid tot een kale en inhoudsloze school, waar alleen kinderen de dienst uitmaken. Dit lijkt mij een even onnatuurlijke situatie als de scholen waar alleen de volwassenen het voor het zeggen hebben. Begeleiders moeten juist vanuit hun eigen passie dingen aanbieden. Als die vonk overslaat ontstaan er de prachtigste projecten.

Laatst vertelde een van de begeleiders over haar eigen ervaringen met oorlogen en hoe belangrijk vrede voor haar is. De kinderen waren geraakt en met alle kinderen is een enorme vredesactie op touw gezet. De school was één zinderende activiteit rondom dit thema: brieven schrijven, telefoneren, website bouwen, uitrekenen wanneer er genoeg handtekeningen binnen zouden zijn, tekeningen maken, spandoeken, filosofische gesprekken, fotograferen etc. Zelfs de kleuters speelden in de poppenhoek over het ‘geen-ruzie-land’ waar lekkere geurtjes uit de geweren kwamen.

Geen van de kinderen heeft gevraagd om dit project, maar ook is niemand gedwongen. Toch deed bijna iedereen mee, en werd er geleerd als nooit te voren.”

Maar als een kind nu gewoon om een lesje vraagt, wat doe je dan?

“Je kan natuurlijk een boek pakken en op de traditionele manier aan de slag gaan. Er zijn kinderen die dat heerlijk vinden. Maar er zijn ook kinderen die daar moeite mee hebben. Zij vragen om een andere manier van leren: door fysiek bezig zijn, muziek, spel etc.

Veel leren vindt echter tussen neus en lippen plaats. Als je bedenkt dat uit onderzoek is gebleken dat wat je van een les onthoudt 55% is van wat er in de omgeving is, 38% van de non-verbale communicatie, en slechts 7% van wat er is gezegd, dan moet dat toch zeker consequenties hebben voor je onderwijs.

Dat is dan ook de reden dat wij steeds zorgen dat er op allerlei gebied een heleboel te zien en te doen is. Kinderen die ogenschijnlijk niet aan een les of activiteit hebben meegedaan blijken op onverwachte momenten onverwachte kennis ten toon te spreiden. Dat zijn de kinderen die met een rood hoofd van het skaten naar binnen komen rennen en bij de boekentafel even één tel een boek inkijken en een week later feilloos weten te vertellen wat er in dat boek stond. Een flits is vaak genoeg. Het leren gaat dan via de meer onbewuste weg.

Democratie is óók: zorgen dat iedereen krijgt wat hij werkelijk nodig heeft om zich te ontwikkelen, dat je daar echt je best voor doet, daar samen naar op zoek blijft gaan. Zo speelt dat onbewuste leren ook op andere vlakken een rol. Het blijkt dat de mate waarin je het kind totaal kunt accepteren van groot belang is: fouten bestaan dan niet. Je moet ècht kunnen geloven dat het kind in staat is te leren. Alle kennis is in feite al aanwezig, het is alleen zaak dat je erbij leert komen.

Als de leerkracht in staat is werkelijk contact te maken met het kind ontstaat er een directe uitwisseling van informatie. Het klinkt simpel, maar ik sta verstelt van de blokkades en de ingesleten patronen bij de volwassenen op dit gebied (inclusief mijzelf!). Zo af en toe vangen we al een glimpje van op van dit werkelijk nieuwe leren. Het lijkt dan of kinderen leren van de lucht, of zij rechtstreeks toegang hebben tot veel meer informatie dan wij vermoeden.

Deze nieuwe manier van leren, dit vertrouwen in kinderen en hun ontwikkeling, is mijns inziens de vernieuwing die toegevoegd kan gaan worden aan het democratisch onderwijs, zoals Neill dat in 1921 heeft neergezet. Dankzij hem en scholen als de Sudburry Valley school en de Pestalozzischool, kunnen wij weer verder; járen verder!”

Dit artikel is onlangs verschenen in Educare, een verrassend, sprankelend tijdschrift, platform en netwerk van en voor mensen die zich inzetten voor een leefomgeving waarin kinderen kunnen opgroeien tot mensen die zich verbonden weten met zichzelf, de ander en de wereld.

Kijk dus ook eens op www.educare.nl

Dit bericht kun je: •  emailen • 'n reactie op plaatsen • naar teruglinken